Open Monumentendag Cranendonck

In Soerendonk is het “Kasteeltje” op Cranendonck opengesteld.
Hier is de heksententoonstelling te bezoeken, waar een beeld wordt gegeven van de heksenvervolging in de 16e eeuw, die in Cranendonck heeft plaatsgevonden.

Tevens is er een expositie over de planologische ontwikkeling van Maarheeze door de komst van Philips-Lightning vanaf tweede helft jaren 50.

Maarheeze:
Van Kempens Dorp tot Industriële Gemeenschap (1950-1990).
De periode 1950-1990 markeert een transformatie fase in de geschiedenis van Maarheeze.
Van een relatief geïsoleerd Kempens boerendorp ontwikkelde het zich tot een bloeiende industriële gemeenschap, grotendeels gedreven door de komst en invloed van elektronicagigant Philips. Deze ontwikkeling had een diepgaande impact op de bouwkundige structuur, de economische diversiteit en het sociale weefsel van het dorp.
De komst van Philips naar Maarheeze in 1954 was grotendeels te danken aan burgemeester van Schaik, die van 1936 tot 1969 het ambt bekleedde. Gedreven door het naoorlogse Welvaartsplan voor Noord-Brabant, streefde Van Schaik ernaar om industrie aan te trekken om de overwegend agrarische economie van het dorp te diversifiëren. Deze inspanningen resulteerden in de vestiging van een Philips-fabriek in Maarheeze in 1954. In het gebied “Den Engelsman” lag de grond die geschikt werd geacht voor de vestiging van een fabriek voor de chemische activiteiten van Philips.
De fabriek was gespecialiseerd in de productie van gloeilampen. Kenmerkend was de watertoren in de vorm van een “radiobuis”. Een beeldbepalend gebouw in het ontstane industriegebied dat helaas door de huidige eigenaar Signify in een onbewaakt ogenblik is gesloopt waardoor er sprake is van ‘verloren’ erfgoed en architectuur in de gemeente Cranendonck.

De komst van Philips betekende een keerpunt voor het dorp. Waar de lokale economie voorheen voornamelijk agrarisch was, bood Philips nu werkgelegenheid aan honderden, en later duizenden, inwoners.
De toestroom van werknemers, zowel lokaal als van buitenaf, leidde tot een acute vraag naar huisvesting. Het traditionele dorpsbeeld, gekenmerkt door verspreide boerderijen en enkele dorpskernen, begon snel te veranderen. Gemeente en woningbouwcorporaties, vaak met steun van Philips, lanceerden grootschalige woningbouwprojecten. Er ontstonden nieuwe woonwijken, veelal gekenmerkt door rijtjeshuizen en twee-onder-een-kapwoningen, die snel werden gebouwd om aan de vraag te voldoen. Voorbeelden hiervan zijn te vinden in de directe omgeving van de Philipsfabriek en aan de randen van de bestaande dorpskern. Deze wijken waren vaak functioneel van opzet. De eerste woningen waren twee 2-kappers aan de Oranje Nassaulaan, waar de eerste managers van Philips,
die de taak hadden de fabriek op te starten, kwamen te wonen. Later werden huizen voor de afdelingshoofden en werknemers gebouwd in In de jaren '80 zette de bouwkundige ontwikkeling voort, maar met een iets andere focus. Na de snelle uitbreiding in de voorgaande decennia, lag de nadruk meer op verfijning, inbreiding en het creëren van een meer cohesief dorpsbeeld.
Naast de standaard rijtjeshuizen ontstond er meer vraag naar gedifferentieerde woningtypen, zoals vrijstaande woningen en duurdere Hoewel de periode tot en met 1990 grotendeels een verhaal van groei en welvaart was, kwamen er aan het einde van de jaren '80 ook nieuwe uitdagingen op.
De toenemende globalisering en internationale concurrentie begonnen ook hun weerslag te krijgen op de Nederlandse industrie, inclusief Philips, hetgeen leidde tot herstructureringen en banenverlies, wat ook in Maarheeze voelbaar was.
Medio 2013 werd door Philips besloten een deel van het terrein en de daarop bestaande gebouwen af te stoten. Inmiddels ligt het terrein al 10 jaar braak. De gebouwen zijn leeg komen staan, krijgen soms een andere bestemming of worden gesloopt. Gezien de cultuur-historische betekenis van de lichtfabriek voor Maarheeze is het belangrijk om op grond hiervan nader te onderzoeken op welke wijze dit erfgoed met haarkenmerkende naoorlogse architectuur te beschermen en te waarderen.

Bronnen en Referenties
Lokale Archieven en Publicaties: Gemeentearchief Heeze-Leende, heemkundekring Maarheeze, lokale kranten uit de betreffende periode.
• Publicaties over Philips: Boeken en artikelen over de geschiedenis van Philips en hun vestigingsbeleid.
• Algemene Sociaaleconomische Geschiedenis Nederland: Werken over de wederopbouwperiode en de industriële ontwikkeling in Nederland.
• Mondelinge Geschiedenis: Interviews met inwoners die de periode hebben meegemaakt

De H. Anthonius van Paduakerk opengesteld en het kerkgedeelte is te bezoeken.
Binnen is een expositie over de Bossche school, een bouwstijl die in de periode na WWII en Post 65 (gebouwen gebouwd na 1965) veel is toegepast.

De Bossche School kenmerkt zich door: Architectuur van Eenvoud en Harmonie.Kenmerkend zijn: sobere vormen, strakke maatvoering, dikke muren en diepe raamnissen, zorgvuldige lichtinval en serene rust.
Opgezet door Dom Hans van der Laan (1904–1991), Benedictijner monnik en architect
Onder andere het gemeentehuis in Budel is ook in deze stijl gebouwd. hierop hebben we ons geconcentreerd en geven slechts een korte impressie

Tevens is er een informatieve presentatie over Adam van Moorsel. Van Moorsel heeft begin 20e eeuw het geld geschonken voor de aankoop van de grond waarop de kerk, het kerkhof en de pastorie zijn gebouwd.

Omdat het thema de ondertitel "Gebouw(d) om te blijven" heeft willen we ook een ander pand onder de aandacht brengen.

Komende vanaf Budel-Dorplein kunt u, net voor de spoorwegovergang, links de Pastoor Lemmensstraat in om vanaf hier, de aan de overzijde van het spoor gelegen boerderij te bekijken.
Het perceel zelf is n.l. NIET te bezoeken. Respecteer de privacy van de bewoners.

Het betreft hier een unieke boerderij op de Hamonterweg 1-3, gelegen achter het Thomashuis.

Het dubbele woonhuis met stal is rond 1900 gebouwd met Neo-renaissance siermotieven en is gelegen aan een zandweg langs de spoorlijn te Budel Schoot.
Het eenlaagse dubbelpand heeft een rechthoekige plattegrond. De gevels zijn opgetrokken uit rode Belgische baksteen, de plint is gepleisterd. Op het zadeldak, met de nok evenwijdig aan de weg, liggen muldenpannen. Het dak heeft een overstek aan beide zijden.
De muren zijn voorzien van rechte steekankers en een muizentandlijst onder de goot. Links en rechts zijn er vier traveeën voor de woningen, twee ramen, een deur en een laatste raam. De schuifvensters hebben een kleine roedenverdeling, hardsteen dorpels en een afsluitende rondboog met siermetselwerk, aanzet- en sluistenen rondom. Het boogveld zelf is in vlechtpatroon gemetseld. De vernieuwde paneeldeuren hebben een rondbogig bovenlicht met sierroeden. De boog is afgezet met siermetselwerk en aanzet- en sluitstenen. De huizen worden van elkaar gescheiden door het stalgedeelte, met getoogde zesruits stalvensters en getoogde staldeuren. De hoge deeldeuren in het midden zijn halfrond gesloten en afgewerkt zoals bij de bovenlichten van ramen en deuren.

Het dubbelpand is van algemeen belang.
Het heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de sociaaleconomische ontwikkeling, namelijk de stichting van woningen met bedrijfsruimten nabij een spoorverbinding, het is ook van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van het dorpswoonhuis met bedrijfsruimte. Het object is van architectuurhistorisch belang vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur.

Bron: monumentenregister.cultureelerfgoed.nl

In de voormalige St. Jozefkerk is er een doorlopende presentatie van oude foto’s van Budel-Dorplein. Daarnaast is de kerk zelf natuurlijk al een bezoek waard.

Komende uit de kerk heeft u zicht op de “Witte villa”, de voormalige directiewoning van de familie Dor, met aan de linkerkant gelegen koetshuis, paardenstallen en dienstvertrekken.
De "Witte Villa" is enkel vanaf de straat te bezichtigen.

Op loopafstand van de kerk kunt u het Cantinetheater bezoeken.
Binnen is de expositie van werken van Peter Slenders en Jo Heesakkers te bezoeken, met als thema gebouwen en architectuur in Cranendonck.

Lopende rond het gebouw kunt u het motief in de daken bekijken dat met de kleurverschillen in de dakpannen is gecreëerd. tevens merkt u dan hoe groot het gebouw werkelijk is (72 x 82 meter!)

Daarnaast is er een fiets/wandelroute uitgezet die onder andere langs het beroemde “Prisonneke” leidt.
Deze route leidt u verder langs de directiewoningen en carréwoningen die alle zijn gebouwd voor de huisvesting van de werknemers van de zinkfabriek.
Downloaden kunt u deze route in (PDF) (GPX).